تاریخچه ی استفاده ی از کاتالیزور در اتومبیل
اینک نوبت به عامل نامعلوم دیگری رسید که تا امروز راز آن کشف نشده است .راننده اتومبیل برای فرار از
ازدحام جمعیت اشتباها به داخل خیابان بن بستی پیچید که در آن خیابان ناگهان جوانی تپانچه بدست
خود را به گلگیر اتومبیل رساند و با شلیک چند گلوله ولیعهد اتریش و همسرش را به قتل رساند و خودش
بدست محافظان بقتل رسید .
مرگ این زوج مانند جرقه ای آتش جنگ جهانی اول را شعله ور ساخت و بالغ بر بیست میلیون نفر جان
خود را در این جنگ از دست دادند ودر روای این سیل خروشان و تحولات ناگهانی اتومبیل قرمز رنگ به
اعمال شیطانی خود ادامه داد و بعد ها همه کسانی که به نحوی با این اتومبیل سروکار داشتند به
هلاکت رسیدند.
یک هفته پس از اینکه آتش جنگ به سراسر اروپا سرایت کرد ژنرال پوتیورک فرمانده مشهور لشکر پنجم
ارتش اتریش خانه فرمانروا را در سارایوا مصادره کرد و این اتومبیل نفرین شده را تصاحب کرد .دیری
نگذشت که نحوست این اتومبیل دامن او را نیز گرفت و بیست و یک روز بعد در والیو شکست فاجعه آمیزی
را تحمل کرد و مقام فرماندهی را از دست داد و به وین اعزام شد و در فلاکت و بد بختی در گذشت .
سروان بخت برگشته ای این اتومبیل را تصاحب کرد و نمی دانست چه سرنوشت شومی در انتظار
اوست . این سروان جنون سرعت داشت و در یکی از روز ها دو تن از روستائیان را زیر گرفت و با درختی
تصادم کرد و در این سانحه جان باخت . این سروان فقط نه روز صاحب این اتومبیل بود .پس از متارکه
جنگ فرمانروای جدید یوگسلاوی این اتومبیل را تصاحب کرد و دستور داد که آن را تعمیر و تزئین کنند . در
مدت چهار ماه این اتومبیل چهار بار تصادف کرد و در آخرین تصادف فرمانروا دست راست خود را ازدست
داد . او از این حادثه چنان خشمگین شد که دستور داد اتومبیل را نابود کنند اما شخصی بنام دکتر
سرکیس که اعتقادی به این حرف ها نداشت و موضوع شوم بودن اتومبیل را به تمسخر می گرفت آن را
به مبلغ ناچیزی خریدو چون قادر به استخدام راننده نبود خودش هدایت آن را بعهده گرفت .او مدت شش
ماه با این اتومبیل خوش بود و هیچ حادثه ای رخ نداد و اطرافیان او بتدریج باور می کردند که شوم بودن
این اتومبیل جز خرافات و زاییده خیالات چیزی نیست .
اما بامداد یک روز اتومبیل در حالیکه واژگون شده بود کنار جاده پیدا شد . اتومبیل اندکی آسیب دیده بود
ولی جسد دکتر سرکیس در کنار آن دیده می شد که هنگام چپ شدن اتومبیل زیر آن مانده و له شده
بود .
همسر دکتر پس از این واقعه اتومبیل را به یک جواهر فروش ثروتمند فروخت . این شخص نیز یک سال تمام
با اتومبیل خوش بود تا اینکه ناگهان بی دلیل دست به خودکشی زد .صاحب بعدی یک پزشک بود که
نحوست اتومبیل از همان روزهای اول گریبانش را گرفت .او بر خلاف صاحبان قبلی در سانحه ای به قتل
نرسید بلکه بیماران دکتر که از نحوست اتومبیل اطلاع داشتند از مراجعه به مطب او خودداری کردندو او
مجبور شد اتومبیل را به یک راننده سویسی مسابقات اتومبیل رانی بفروشد که او هم در حین تمرین در
دولومیت به یک دیوار سنگی برخورد کرد و در دم جان سپرد .این اتومبیل نفرین شده دوباره به حوالی
سارایوا برگشت و این بار یکی از کشاورزان آن را خریداری کرد دستی به سروگوشش کشید و ماه ها
بدون حادثه ای سوار آن شد .تا اینکه در بامداد یکی از روز ها این اتومبیل بدون دلیل در جاده ای خاموش
شد . صاحب اتومبیل از کشاورزی که از آن جا می گذشت خواهش کرد اتومبیل را به گاری خود ببندد و تا
شهربوکسل کند . تازه می خواست این کار انجام شود که دفعتا اتومبیل روشن شدو براه افتاد و پس از
برخورد به گاری اسب ها را بهمراه گاری به سوئی پرت کرد و در جاده بحرکت در آمد و سر یک پیچ واژگون
شد و صاحبش را بقتل رساند .
ولی سرانجام دوران شوم این اتومبیل به پایان خود نزدیک شد . این اتومبیل بدست مکانیکی بنام
هرشفیلد افتاد که در صدد تعمیر آن بر آمد و آن را به رنگ آبی در آورد و چون نتوانست آن را بفروشد ناگزیر
خودش سوار آن شد و یک روز در حالیکه پنج تن از دوستانش را سوار کرده بود و به یک عروسی می رفت
ناگهان تصمیم گرفت از اتومبیل دیگری که با سرعت زیادی در حرکت بود سبقت بگیرد اما کنترل از دستش
خارج شد و با اتومبیل دیگری تصادف کرد و در این حادثه که آخرین سانحه در تاریخ این اتومبیل بشمار می
رفت هرشفیلد و چهارتن همراهانش کشته شدند .
سرانجام این اتومبیل با هزینه دولت اتریش بازسازی شد و بجای زندان آن را به موزه وین فرستادند .
این اتومبیل شانزده نفر را بقتل رسانده بود و موجبات یک جنگ جهانی را فراهم کرده بود آنقدر در موزه
وین باقی ماند تا جنگ جهانی دیگری آن را نابود ساخت به این ترتیب که بر اثر بمبی که توسط متفقین بر
روی موزه وین پرتاب شد از بین رفت. /
هر مبدل کاتالیزوری از دو کاتالیزور کاهنده (Reduction Catalytic) و کاتالیزور اکسید کننده (Oxidation Catalytic) تشکیل شده است. در هر مبدل کاتالیزور یک ماده ای به نام سریم (Cerium) وجود دارد که باعث ذخیره اکسیژن در مبدل و افزایش کارآئی آن می شود.
عملکرد مبدل کاتالزور(Catalytic Converter Operation):
(که رادیم می باشد) ابتدا عبور می کنند که بوسیله این کاتالیزور واکنش زیر اتفاق می افتد:
NOx → O2 + N2
بعد از مرحله فوق گازهای خروجی از موتور از روی کاتالیزورهای اکسید کننده (که پلاتینیم و پلادیم می باشند) عبور کرده و بوسیله کاتالیزورهای فوق واکنش زیر اتفاق می افتد:
2CO + O2 → 2CO2
CxHy + nO2 → xCO2 + mH2O
در اینجا نکته حائز اهمیت آن است که از کجا بدانیم اکسیژن موجود در مبدل کاتالیزور برای عمل اکسیداسیون یا به عبارتی برای تبدیل هیدروکربنهای نسوخته به دی اکسید کربن و آب و برای تبدیل مونو اکسید کربن به دی اکسید کربن کافی می باشد؟
جواب: وظیفه عمل فوق به عهده سنسور اکسیژن (Oxygen Sensor) می باشد. سنسور فوق در بالادست مبدل کاتالیزوری نصب می شود و مقدار اکسیژن موجود در گازهای خروجی از موتور را اندازه گرفته و به کنترل کننده الکترونیکی خودرو (ECU) می فرستد. واحد الکترونیکی خودرو میزان اکسیژن موجود در گازهای خروجی از اگزوز را با بالا یا پائین بردن نسبت هوا به سوخت تنظیم می نماید. در نتیجه سنسور اکسیژن باعث نزدیک شدن شرایط احتراق به شرایط استوکیومتری و تنظیم مناسب و کافی اکسیژن در گازهای خروجی از اگزوز برای عمل اکسیداسیون می شود.
انواع مبدل کاتالیزوری (Catalytic Converter Types):
1- مبدل کاتالیزوری دو راهه – اکسید کننده (Two Way Catalytic): در مبدل فوق فقط واکنش اکسیداسیون اتفاق می افتد.
2- مبدل کاتالیزوری سه راهه – اکسید احیاء کننده (Three Way Catalytic): در مبدل فوق هر دو واکنش اکسیداسیون و کاهندگی اتفاق می افتد.
قابل ذکر است که مبدلهای کاتالیزوری سه راهه مرسوم تر می باشند.
مبدلهای کاتالیزوری بسته به پایه بکار رفته در آنها به دو دسته تقسیم بندی می شوند:
1- مبدل کاتالیزوری پایه سرامیکی
2- مبدل کاتالیزوری پایه فلزی
-پایه قسمتی از مبدل است که کاتالیستها را روی آن قرار می دهند و در تماس گازهای خروجی با این کاتالیستها گازهای بی خطر بوجود می آیند.
مبدلهای کاتالیزوری از نظر ساختاری نیز به دو نوع شانه عسلی (Honey Comb) و دانه ای سرامیکی (Ceramic Beads) تقسیم می شوند که در اشکال زیر نمونه هائی از شانه عسلی را مشاهده می فرمائید.
شکل 2 – ساختار شانه عسلی
شکل 3 – مبدل کاتالیزوری با پایه سرامیکی و ساختار شانه عسلی